۱۶ژوئن ۲۰۲۵ - مغز شما انسولین می سازد و درست همان انسولینی را می سازد که توسط پانکراس تولید می شود. همان انسولینی که در افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ تولید نمی شود و همان انسولینی که در افراد دیابتی نوع ۲ به درستی کار نمی کند.
دانشمندان بیش از ۱۰۰سال است که در مورد سلول های مولد انسولین در پانکراس می دانند. این تجمعات کروی از سلول ها که جزایر لانگرهانس نامیده می شوند، حاوی سلول های بتای مولد انسولین هستند.
اما دانشمندان اخیراً دریافته اند که مغز نیز انسولین تولید می کند. این حقیقت که انسولین در مغز نیز تولید می شود هنوز تا حد زیادی حتی در میان دانشمندان دیابت، پزشکان و افراد مبتلا به دیابت ناشناخته است.
این موضوع در اواخر دهه ۱۹۷۰کشف شد با این حال سریعا ً نادیده گرفته شد.
بر اساس مطالعه ای که در سال ۱۹۷۸ منتشر شد، "سطح انسولین در مغز موش صحرایی حداقل ۱۰ برابر میزان انسولین در پلاسما است و در برخی مناطق مغزی از ۱۰۰ برابر نیز بیشتر است". اگر این موضوع درست باشد، چرا تا این حد مسکوت مانده است. چون بلافاصله پس از این کشف، شواهد واضحی حاکی از انتقال انسولین از خون به مغز بدست آمد. محققان در مطالعه ای در سال ۱۹۸۳با اندازه گیری انسولین در مغز موش ها نوشتند: " انسولین یافت شده در عصارههای مغز در نهایت از انسولین پانکراس مشتق شده است."
آنها حداقل با ابزارهای موجود در آن زمان نتوانستند ماشین آلات لازم برای پردازش انسولین در مغز را پیدا کنند. این نتیجه گیری تقریبا ً حدود ۳۰سال منجر به این فرضیه شد که تمام انسولین مغز از پانکراس حاصل می شود. به این معنا که انسولین می تواند از خون به مغز منتقل شود. اما هم اکنون دانشمندان دریافته اند که مکان های ویژه ای در مغز به تولید انسولین می پردازند، که برای انجام کارهای خاصی تولید و استفاده می شود.
کدام یک از سلول های مغزی انسولین سازند؟
اول اینکه، چیزی که در مورد تولید انسولین توسط مغز شگفت انگیز است این است که تنها یک نوع سلول مغزی تولید کننده انسولین وجود ندارد، بلکه حداقل شش نوع از این سلول ها در مغز وجود دارند. وجود برخی از آن ها هم در جوندگان و هم در مغز انسان تایید شده است.
یکی از اولین سلول های مغزی که انسولین تولید می کند سلول neurogliaformاست. این سلولها در یک ناحیه ای از مغز که برای یادگیری و حافظه مهم است، زندگی می کنند. به طور شگفت انگیزی، تولید انسولین در این ناحیه به مقدار گلوکز موجود در خون بستگی دارد - یک ویژگی مشترک با سلول های بتای پانکراس. مشخص نیست که این منبع انسولین در مغز چه کار می کند. براساس مکان، ممکن است به عملکرد شناختی کمک کند. این ناحیه همچنین دارای سلول هایی است که نورون های جدیدی را در طول زندگی ایجاد می کنند که به آنها پیش ساز عصبی می گویند. این سلول ها نیز انسولین می سازند.
یک سلول مشابه در بالب بویایی(بالب اولفکتوری،مرکز پردازش بو) نیز دارای پیش سازهای تولید انسولین است. آنچه انسولین اینجا انجام می دهد، هنوز ناشناخته است.
اما یک سلول مغزی مولد انسولین ممکن است در تنظیم رشد نقش داشته باشد. یک مطالعه در سال ۲۰۲۰ نشان داد که انسولین در نورون های سنجش استرس در هیپوتالاموس موش تولید و آزاد می شود. این یک ناحیه در مغز است که رشد و متابولیسم را کنترل می کند. همچنین بالاترین سطح انسولین را در مغز انسان دارد.
محققان نشان دادند که استرس موش ها باعث کاهش تولید انسولین در هیپوتالاموس می شود. این امر منجر به رشد ضعیف تر این حیوانات شد، به طوری که طول بدن آنها کوتاه تر از حد معمول شد.
انسولین تولید شده در هیپوتالاموس، سطح هورمون رشد را در غده هیپوفیز حفظ می کند. این غده گاهی به عنوان غده اصلی شناخته می شود زیرا در ایجاد یا کنترل تولید هورمون های دیگر دخالت دارد. داشتن انسولین موضعی کم تر، به معنای تولید هورمون رشد کم تر بود.
سپس شبکه کوروئید وجود دارد که ناحیه ای از مغز است که مایع مغزی - نخاعی را می سازد. در انسانها، تقریبا ً نیم لیتر از این مایع شفاف بی رنگ وجود دارد.
سلول ها پوشاننده ی شبکه ی کوروئید - سلول های اپیتلیال - مایعی مغذی از عوامل رشد و مواد غذایی را تولید می کنند تا مغز سالم بماند. به تازگی تولید انسولین در این منطقه از مغز در موش ها کشف شده است. شبکه کوروئید مستقیما ً مایع را به بطن مغزی - فضاهای عمیق درون مغز- ترشح می کند. این مایع در سرتاسر مغز جریان پیدا می کند، که شاید انسولین را به طور گسترده تری منتقل کند. یکی از مکان هایی که به آن سفر می کند مرکز کنترل اشتها در هیپوتالاموس است .
یک مطالعه در سال ۲۰۲۳ در موش ها نشان داد که کنترل ژنتیکی تولید انسولین توسط شبکه کوروئید می تواند مصرف غذا را تغییر دهد. هیپوتالاموس با تغییر سطح انسولین شبکه کوروئید سازماندهی مجددمی شود. انسولین ترشح شده از این ناحیه، اشتها را سرکوب می کند.
یک منبع دیگر تولید انسولین در مغز وجود دارد که دریافت غذا را کاهش می دهد. یک مطالعه در سال ۲۰۲۲نشان داد که نورون های مولد انسولین در مغز پسین، به نام hindbrain، دریافت غذا را در موش ها کاهش دادند.
انسولین ممکن است به مغز کمک کند تا در هنگام پیری سالم بماند
سوال این است اگر انسولین مغز بتواند اشتها را تغییر دهد، آیا قند خون را نیز می تواند کنترل کند؟
حداقل در حال حاضر مدرکی برای این موضوع وجود ندارد. بعید است که این انسولین مغز را ترک کند. بنابراین، کنترل سطوح گلوکز به همان روش نامحتمل است .
در عوض، انسولین در مغز ممکن است به سالم ماندن مغز در هنگام پیری کمک کند. برای مثال، بیماری آلزایمر که اغلب بطور غیر رسمی "دیابت نوع ۳" نامیده می شود، به این دلیل ایجاد می شود که مغز در آلزایمر به انسولین مقاوم می شود، در نتیجه مغز نیز نمی تواند به درستی از گلوکز استفاده کند.
این یک مشکل بزرگ است. گلوکز مهم ترین سوخت مغز است. در واقع، برآوردها حاکی از آن استکهیک شکاف انرژی ۲۰درصدی در آلزایمر وجود دارد. حتی بدون از دست دادن سلول های مغزی، این به تنهایی عملکرد شناختی را مختل می کند.
این امر منجر به تلاش برای افزایش انسولین مغز شده است. در برخی مطالعات(اما نه همه مطالعات) اسپری انسولین استنشاقی توانست عملکرد شناختی در برخی از بیماران آلزایمر را بهبود بخشد. به نظر می رسد که مصرف گلوکز در مغز در طول زمان کاهش می یابد و انسولین استنشاقی می تواند این کاهش را محدود کند.
اما سوال این جا است که آیا وجود انسولین بیشتر در مغز، همیشه چیز خوبی است؟
نه لزوما ً، مطالعات نشان داده اند که به طور خاص سطوح بالاتر انسولین در مایع مغزی - نخاعی در زنان با عملکرد شناختی ضعیف تر مرتبط است.
هنوز چیزهای زیادی در مورد تولید انسولین در مغز ناشناخته است. برای مثال، کدام منبع انسولین اول تشکیل شده است: سلول های تولید کننده ی انسولین در مغز، یا سلول های بتا در پانکراس؟ دانشمندان امیدوارند تا چند سال آینده بسیاری از این ابهامات برطرف شود.
اما با توجه به شواهد قوی در مورد تولید انسولین در مغز، به زودی کتاب های درسی در مدارس و دانشگاه ها در این مورد به روز رسانی خواهند شد.
منبع:
https://medicalxpress.com/news/2025-06-school-insulin-isnt-pancreas.html